Delta Nilu

Na północ od Kairu Nil rozdziela się na dwa ramiona, ramię Rosetty na zachodzie i ramię Damietty na wschodzie, i otwiera wielki trójkąt nawadnianych ziem aż do Morza Śródziemnego. To delta, Dolny Egipt starożytnych. Egipski urząd turystyki przedstawia ją przez jej mieszkańców i pola: widać tu Egipt dnia codziennego, wsie z cegły mułowej, bawoły wodne nad kanałami i ptaki. Podróżnych przyjeżdża tu niewielu i właśnie na tym polega jej urok.

Deltę zwiedza się głównie podczas jednodniowych wycieczek, z Aleksandrii lub z Kairu. Wyróżniają się trzy wyprawy: Rosetta i jej osmańskie domy na zachodzie; Tanis i Bubastis, wielkie miasta faraonów Północy, na wschodzie; jezioro Burullus i jego rybacy na wybrzeżu. Pasują podróżnym, którzy znają już Kair i Luksor, oraz miłośnikom historii.

Rosetta, miasto kamienia

Rosetta, po arabsku Raszid, to port na zachodnim ramieniu Nilu, około 65 km na wschód od Aleksandrii. Po osmańskim podboju w 1517 roku rozkwitła kosztem Aleksandrii i pozostała wielkim ośrodkiem handlu aż do otwarcia kanału Mahmudijja w 1820 roku, który przywrócił Aleksandrii jej rolę. Z tego bogactwa zostały domy kupieckie z XVIII i XIX wieku, meczety i stary suk.

• Dom Amasyali jest największym osmańskim domem, jaki jeszcze stoi w Rosetcie: trzy piętra pokoi wokół schodów, a w tym samym zespole dom Hasiby Ghazal i spichlerz. Amerykańskie Centrum Badań w Egipcie (ARCE, amerykańska organizacja zajmująca się archeologią i ochroną zabytków) prowadziło tu prace zabezpieczające dach i drugie piętro.
• Meczet Zaghloul, zbudowany w 1587 roku, jest najstarszy i największy w mieście: 90 m na 48 i 99 marmurowych kolumn. W 1807 roku wezwanie z jego minaretu dało sygnał do ataku, który odparł brytyjską wyprawę generała Frasera.
• Narodowe Muzeum Raszidu mieści się w domu Araba Killiego, gubernatora miasta w czasach osmańskich. To muzeum wojskowe, otwarte w 1959 roku i urządzone na nowo w 1986 roku, opowiada o oporze Rosetty wobec Francuzów, a potem Brytyjczyków i prezentuje kopię kamienia z Rosetty. W ostatnich latach było zamknięte z powodu remontu: Sabaro przed każdą wizytą sprawdza, czy jest otwarte.
• Fort Kaitbaja, na północ od miasta, został odnowiony przez mameluckiego sułtana Kaitbaja w 1479 roku. Żołnierze Bonapartego, którzy nazywali go Fort Julien, znaleźli tam kamień w 1799 roku, umacniając fort.

Sam kamień z Rosetty przeszedł w ręce Brytyjczyków wraz z francuską kapitulacją w 1801 roku; znajduje się w British Museum w Londynie. To dzięki niemu Jean-François Champollion odczytał hieroglify w 1822 roku.

Tanis, faraonowie Północy

Tanis, dziś San el-Hagar, leży w muhafazie Szarkijja, w północno-wschodniej części delty, około dwóch godzin jazdy od Kairu. Około 1069 roku p.n.e., pod koniec Nowego Państwa, Egipt się dzieli: królowie XXI i XXII dynastii rządzą Dolnym Egiptem z tej nowej stolicy, a arcykapłani Amona panują w Tebach, dzisiejszy Luksor. Budują tu „Teby Północy”: wielką świątynię Amona, świątynię Mut i świątynię Chonsu, jak w Karnaku.

Świątynie, głównie z wapienia, zostały zniszczone już w późnej starożytności, a kamień spalono na wapno. Zostało to, co było z granitu i kwarcytu, i robi to ogromne wrażenie: przewrócone obeliski, kolosy Ramzesa II, kolumny palmowe, rzeźbione bloki rozrzucone na terenie miasta o powierzchni ponad 200 hektarów. Wiele z nich nosi inskrypcje starsze niż samo miasto, ponieważ królowie Tanis brali kamień z Pi-Ramzes, dawnej rezydencji Ramzesów, oddalonej o jakieś dwadzieścia kilometrów. Arabska nazwa miejsca, San el-Hagar, znaczy „Tanis Kamieni”.

Nekropolia królewska jest najważniejszym punktem zwiedzania. Pierre Montet, francuski archeolog, odkrył ją w latach 1939–1946 na terenie świątyni Amona. W grobowcu Psusennesa I znaleziono nienaruszone pochówki króla i jego następcy Amenemopeta: to jedyne egipskie groby królewskie odnalezione nienaruszone po grobie Tutanchamona. Główne grobowce to grobowce Psusennesa I, Osorkona II, którego ogromny sarkofag można zobaczyć w granitowej komorze, i Szoszenka III, którego komora grobowa jest ozdobiona fragmentami Księgi Zaświatów; inne kamienne sarkofagi są wystawione przy wejściu na teren stanowiska. Skarby, złote maski, biżuteria i srebrne naczynia, znajdują się w Muzeum Egipskim na placu Tahrir w Kairze: obejrzenie ich przed Tanis nadaje wizycie pełny sens. Francuska Misja Wykopalisk w Tanis pracuje na stanowisku od 1965 roku.

Bubastis, miasto bogini-kotki

Bubastis, Tell Basta, leży na skraju Zagazig, w tej samej muhafazie Szarkijja co Tanis. Było miastem Bastet, bogini z głową kotki, i rezydencją królów XXII dynastii. Grecki historyk Herodot, w V wieku p.n.e., opisał jego święto jako najweselsze w egipskim kalendarzu, a jego świątynię jako otoczoną kanałami i alejami drzew. Dziś widać tu ruiny świątyni Bastet; nekropolie Bubastis były w Egipcie głównym miejscem pochówku mumifikowanych kotów. Misja niemiecko-egipska prowadzi tu wykopaliska od 2008 roku.

Tanis i Bubastis zwiedza się razem, podczas jednodniowej wycieczki z Kairu trwającej około 8 godzin, z kierowcą i przewodnikiem.

Tanta i mulid Sajjida al-Badawiego

Tanta, stolica muhafazy Gharbijja, leży 94 km na północ od Kairu, na linii kolejowej Kair–Aleksandria. Jej dworzec, otwarty w 1856 roku, jest największy w delcie. Miasto znane jest z meczetu Sajjida Ahmada al-Badawiego, nazwanego imieniem XIII-wiecznego mistrza sufickiego (sufizm to mistyczna droga islamu). Obecny budynek pochodzi z XVIII wieku, a jego ostatnia renowacja zakończyła się w 2024 roku.

Co roku w październiku mulid Sajjida al-Badawiego, święto świętego, trwa tydzień i według szacunków gromadzi od jednego do trzech milionów pielgrzymów. Ulice wypełniają się sprzedawcami trzciny cukrowej, ryżu na mleku i koszari, popularnego dania z soczewicy, ryżu i makaronu. Przez resztę roku Tanta znana jest z prażonej ciecierzycy i słodyczy z orzeszków ziemnych, kokosa, sezamu i ciecierzycy, przygotowywanych na oczach przechodniów. Mulid to ludowe święto, na którym panuje ogromny tłok: warto oglądać je za dnia, z przewodnikiem.

Jezioro Burullus

Na wschód od Rosetty jezioro Burullus jest laguną ograniczoną od północy Morzem Śródziemnym, w muhafazie Kafr asz-Szajch. Egipski urząd turystyki opisuje je jako drugie co do wielkości naturalne jezioro w kraju. Od 1988 roku jest wpisane jako obszar wodno-błotny o znaczeniu międzynarodowym na podstawie konwencji ramsarskiej (międzynarodowej umowy o ochronie obszarów wodno-błotnych), na powierzchni 46 200 hektarów. Egipska Agencja do Spraw Środowiska doliczyła się tu 112 gatunków ptaków. Urząd turystyki radzi odbyć rejs łodzią do wysp jeziora, których jest ponad dwadzieścia, i zatrzymać się w starej wsi rybackiej al-Maksaba nad brzegiem.

Kiedy przyjechać do delty

Od października do kwietnia. Zimą średnie temperatury maksymalne utrzymują się w Aleksandrii, najbliższej stacji referencyjnej, w granicach 18–21 °C, a zwiedzanie Tanis i Bubastis na wolnym powietrzu odbywa się bez upału. Latem na wybrzeżu jest ponad 30 °C, a w głębi lądu więcej: trzeba wyruszać wcześnie. Październik dodaje mulid w Tancie.

Dojazd do delty i nocleg

Do Egiptu jest kilka godzin lotu od dużych miast Europy, bezpośrednio lub z przesiadką. W delcie nie ma hotelu z selekcji Sabaro: nocuje się w Aleksandrii przy wyprawach do Rosetty i nad jezioro Burullus, w Kairze przy wyprawach do Tanis, Bubastis i Tanty.

• Rosetta: około 1 godz. jazdy z Aleksandrii; zwiedzanie zajmuje pół dnia, około 5 godz. tam i z powrotem.
• Tanis i Bubastis: około 2 godz. jazdy z Kairu do Tanis; cały dzień.
• Tanta: pociągiem Kair–Aleksandria lub drogą; można ją dodać do podróży między tymi dwoma miastami, podobnie jak Wadi Natrun i jego koptyjskie klasztory.

Przewodnik poruszanie się po Egipcie opisuje pociągi i drogi.

Bezpieczeństwo

Delta leży poza strefami odradzanymi przez ministerstwa spraw zagranicznych. Obowiązują tu ogólne zasady kraju: ostrożność w bardzo zatłoczonych miejscach i podczas świąt oraz żadnej jazdy nocą poza miastami. Ministerstwa spraw zagranicznych nie udzielają jednakowych zaleceń. Zalecenie Państwa kraju:

Przewodnik bezpieczeństwo w Egipcie omawia środki ostrożności na miejscu. Po inne pomysły na zwiedzanie zobacz także temat muzea i kultura.