Abydos i Dendera

Dwie świątynie, tysiąc lat różnicy

Abydos i Denderę zwiedza się razem, ale opowiadają o dwóch bardzo różnych okresach starożytnego Egiptu.

Abydos to jedno z najstarszych miejsc świętych w kraju. Na pustyni Umm el-Kaab znajdują się grobowce królów dwóch pierwszych dynastii, a miasto stało się później wielkim ośrodkiem pielgrzymkowym Ozyrysa, boga zmarłych i zmartwychwstania. Świątynię Setiego I z XIX dynastii zbudowano za jego panowania (1290–1279 p.n.e.), a ukończył ją jego syn Ramzes II.

Dendera, około stu kilometrów dalej na południe, to świątynia Hathor, bogini muzyki, radości i macierzyństwa, nazywanej „panią nieba”. Obecny budynek pochodzi z epoki ptolemejskiej i rzymskiej, ponad tysiąc lat później niż Abydos, i stoi na miejscu, którego pierwsze budowle sięgają czasów króla Pepiego I ze Starego Państwa.

Oba stanowiska leżą z dala od najbardziej uczęszczanego szlaku: nawet w szczycie sezonu spotyka się tu niewiele grup.

Abydos: świątynia Setiego I

Świątynia ma nietypowy plan w kształcie litery L. Na ścianach widać dwa style: płaskorzeźby Setiego I, wypukłe, odznaczają się wyjątkową subtelnością; płaskorzeźby Ramzesa II, który ukończył świątynię, są wklęsłe.

• Dwie sale hypostylowe prowadzą do siedmiu kaplic, poświęconych deifikowanemu Setiemu I, Ptahowi, Re-Horachte, Amonowi-Re, Ozyrysowi, Izydzie i Horusowi. Ich malowany wystrój należał do pierwszych ukończonych, jeszcze za życia Setiego I.
• Galeria przodków zawiera listę królów z Abydos: imiona władców panujących od pierwszych dynastii aż do Setiego I. Trzech królów celowo pominięto, w tym Echnatona.
• Osireion, za świątynią, to granitowa platforma otoczona kanałem i wsparta na dziesięciu ogromnych filarach; jej przeznaczenie wciąż jest przedmiotem dyskusji.
• Świątynia Ramzesa II, sąsiednia i mniejsza, zachowała dolne partie oraz poemat o bitwie pod Kadesz.

Na miejscu warto zarezerwować około dwóch godzin.

Dendera: odzyskane kolory

Świątynię Hathor otwiera sześć kolumn zwieńczonych głową Hathor otoczoną sistrami, instrumentem muzycznym bogini. Sala hypostylowa z dwudziestoma czterema kolumnami ma niebieski strop pokryty scenami astronomicznymi. Egipskie ministerstwo turystyki i starożytności odrestaurowało salę i jej stropy, a w lutym 2020 roku udostępniło zwiedzającym dach i trzy krypty.

Szczególnie warto zobaczyć:

• Dach, gdzie w kaplicy znajduje się kopia zodiaku z Dendery; oryginał od 1821 roku jest w Luwrze. Widok obejmuje okalający świątynię mur i okolicę.
• Trzy krypty, udostępnione zwiedzającym w tym samym czasie co dach.
• Tylną ścianę świątyni, od zewnątrz, na której Kleopatra VII i jej syn Cezarion są przedstawieni przed Hathor i innymi bóstwami: to jeden z nielicznych wizerunków królowej wykonanych za jej życia.

Stanowisko jest czynne od 7:00 do 17:00 czasu lokalnego. Bilet kosztuje 300 funtów egipskich (EGP) dla dorosłego cudzoziemca, z dwiema dopłatami po 100 EGP: jedną za dach, drugą za krypty.

Organizacja dnia

Z Luksoru pętla liczy około 360 km i sześć godzin jazdy, a cały dzień trwa około dziesięciu godzin:

• Luksor – Abydos: 170 km, około 3 godzin. Zaczyna się od najdalej położonego stanowiska.
• Abydos – Dendera: 105 km, około 1 godziny 30 minut.
• Dendera – Luksor: 77 km, około 1 godziny 40 minut.

Sabaro radzi wcześnie wyruszyć, z samochodem z kierowcą i przewodnikiem egiptologiem: droga prowadzi przez wioski, z licznymi progami zwalniającymi, wozami i motocyklami. Posterunków kontrolnych policji jest wiele, a pojazdy turystyczne jeżdżą czasem w konwoju z eskortą. Poruszanie się nocą poza miastami należy wykluczyć: powrót do Luksoru odbywa się przed zmrokiem.

Krótszy dzień to sama Dendera: około pięciu godzin, w tym trzy w drodze. Rejsy na 6 lub 7 nocy statkami Oberoi z Luksoru również zatrzymują się w Denderze, a Oberoi Philae także w Abydos.

Sezony są takie jak w Luksorze: od października do kwietnia temperatury są znośne, ze średnią temperaturą maksymalną 23–29 °C od listopada do lutego według norm Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) z lat 1991–2020 dla Luksoru. Latem średnia temperatura maksymalna przekracza 39 °C, a dzień z sześcioma godzinami jazdy staje się wyczerpujący.