Essaouira

Miasto zaprojektowane przez architekta

Essaouira ma wyjątkowy układ wśród medyn Maroka i jest to zamierzone. Założono ją na rozkaz sułtana z dynastii Alawitów Sidiego Mohammeda ben Abdallaha, który panował w latach 1757–1790 i chciał uczynić z tego niewielkiego miasta nad Atlantykiem port królewski, ośrodek marokańskiego handlu zagranicznego. Plan powierzył francuskiemu architektowi, na którego wpłynęły prace Vaubana, inżyniera wojskowego Ludwika XIV, w Saint-Malo. Stąd jej europejski wygląd, w dużej mierze zachowany, i mury w stylu Vaubana, z miejscowego ciosanego kamienia zwanego manjour.

Dawna nazwa, Mogador, pochodzi zapewne od fenickiego migdol, „mała twierdza”. Miasto długo nazywano „portem Timbuktu”: w XIX wieku łączyło Maroko i Afrykę Subsaharyjską z Europą. UNESCO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury) podkreśla też, że od samego początku było miastem, w którym obok siebie żyli Amazigowie, Arabowie, Afrykanie i Europejczycy, muzułmanie, chrześcijanie i Żydzi.

Tę historię odczytuje się, spacerując:

• Sqala kasby, bastion zwrócony ku otwartemu morzu; chodnik na murach obronnych wychodzi na ocean i wyspy Mogador. Mury te posłużyły za scenerię miasta Astapor w serialu Gra o tron.
• Port rybacki, wciąż czynny, i Brama Morska. Na targu rybnym je się ryby i owoce morza złowione w nocy.
• Mellah, dawna dzielnica żydowska. W styczniu 2020 roku król Mohammed VI otworzył tu Bayt Dakira, „dom pamięci”: odrestaurowany dom, w którym mieszczą się synagoga Slat Attia, przestrzeń wystawiennicza poświęcona marokańskiemu judaizmowi i ośrodek badawczy.

Życie z wiatrem

Wiatr to najbardziej charakterystyczna cecha Essaouiry i warto o nim wiedzieć przed rezerwacją. Normy klimatyczne Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) z lat 1991–2020 dla stacji Essaouira wskazują średnio 186 dni w roku, w których wiatr osiąga co najmniej 10 m/s, czyli około 19 węzłów. Najbardziej wietrznym miesiącem jest lipiec, średnio z 21,5 takiego dnia. To pasaty, wiejące od oceanu.

Wiatr ma dwie konsekwencje.

Chłodne miasto latem. Średnia temperatura maksymalna utrzymuje się między 18,4 °C w styczniu a 22,6 °C we wrześniu; w lipcu wynosi 21,9 °C, podczas gdy w Marrakeszu sięga 37,7 °C. Deszcz pada rzadko: średnio 31 dni deszczowych w roku, prawie wszystkie od października do kwietnia. Essaouira jest więc dobrym schronieniem w pełni lata, pod warunkiem zabrania swetra na wieczór.

Plaża stworzona do sportów deskowych. Okoliczne plaże mają Błękitną Flagę, certyfikat jakości wody w kąpieliskach. Przy silnym wietrze piasek się unosi i trudno wygodnie leżeć na plaży; za to kitesurferzy, windsurferzy i surferzy znajdą tu, czego szukają, a szkoły wypożyczają sprzęt. Woda ma od 16 do 19 °C w zależności od miesiąca: do sportów deskowych potrzebna jest pianka. Sabaro proponuje zostawić poranki na plażę, zanim wiatr się wzmoże, a popołudnia na medynę, osłoniętą murami.

Muzyka gnaoua

Gnaoua to bractwa sufickie, których muzyka przywołuje przodków i duchy, przy dźwiękach lutni guembri, metalowych kastanietów i bębnów. Początkowo uprawiały ją grupy wywodzące się z niewolnictwa i handlu niewolnikami, co najmniej od XVI wieku; ich całonocna ceremonia transowa, lila, łączy praktyki afrykańskie, wpływy arabsko-muzułmańskie i kulturę berberyjską. W 2019 roku UNESCO wpisało gnaoua na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

Essaouira jest jej stolicą: Festiwal Gnaoua i Muzyki Świata, powstały w 1998 roku, co roku gromadzi maâlemów, mistrzów muzyki gnaoua, i muzyków z całego świata. 28. edycja odbędzie się od 24 do 26 czerwca 2027 roku. Miasto jest wtedy pełne: Sabaro zaleca rezerwację noclegu z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Jesienią festiwal Atlantyckich Andaluzji prezentuje muzykę arabsko-andaluzyjską i repertuar wspólny dla muzułmanów i Żydów Maghrebu, zwykle pod koniec października i na początku listopada.

Wyspy Mogador

Naprzeciw miasta, około 1,5 km od brzegu, archipelag Mogador jest rezerwatem przyrody. Na przełomie er Juba II, król Mauretanii, założył tu wytwórnię purpury, barwnika pozyskiwanego z mięczaków, którym barwiono pasy na togach rzymskich senatorów; stąd ich druga nazwa, Wyspy Purpurowe. Dziś wyspy są siedliskiem dużej kolonii sokołów skalnych, wędrownych ptaków drapieżnych. Lądowanie wymaga urzędowego zezwolenia: obserwuje się je z murów obronnych lub z plaży.

Organizacja

• Ile dni. Dwa dni wystarczą na medynę, port i plażę; Sabaro proponuje trzy lub cztery, by dodać sesje sportów deskowych lub wycieczkę w głąb lądu, gdzie kozy wspinają się na drzewa arganowe.
• Dojazd. Essaouira leży około 2 h 30 min jazdy od Marrakeszu, co czyni z nich klasyczne połączenie: pomysł na podróż Sabaro „Marrakesz i Essaouira w 7 dni” łączy cztery noce w Marrakeszu z dwiema nocami z widokiem na ocean. Lotnisko Essaouira-Mogador leży 16 km na południowy wschód od miasta; Agadir jest oddalony o 174,9 km, około 2 h 55 min, a Safi o 122,5 km, 1 h 50 min.
• Gdzie się zatrzymać. W medynie wszędzie chodzi się pieszo; warto poprosić gospodarza, by wyszedł po Państwa do najbliższej bramy. Heure Bleue Palais, w pobliżu Bab Marrakech, ma podgrzewany basen na dachu; Riad EspritBleu, wyłącznie dla dorosłych, leży 700 m od plaży. Dla spokoju i ogrodu Le Jardin des Douars znajduje się w głębi lądu.
• Wiosną Essaouira gości metę Rallye Aïcha des Gazelles, kobiecego rajdu terenowego, którego edycja 2027 odbywa się od 20 marca do 3 kwietnia.