Casablanca

Miasto XX wieku

Casablankę zwiedza się inaczej niż Fez czy Marrakesz. Jej medyna, jedna z najpóźniej powstałych w Maroku, jest niewielka; miasto to przede wszystkim to, co zbudowano wokół niej od lat 10. XX wieku, w czasach protektoratu francuskiego, gdy Casablanca stała się głównym portem kraju.

Styl tej epoki łączy dwa rejestry. Fasady mają czyste linie art déco; ich ornamenty czerpią z repertuaru marokańskiego: zellige (mozaika z płytek z glazurowanej terakoty), zielone dachówki, łuki, kute balustrady, balkony z cedru. Regionalna rada turystyki opisuje go jako styl „chciany przez protektorat”, łączący nowoczesne linie z historycznymi nawiązaniami ornamentalnymi. Na jednej fasadzie sąsiadują ze sobą cherubiny, kosze z owocami, lwie głowy i fryzy ze stiuku.

Wciąż powraca jedno nazwisko: Marius Boyer (1885–1947), francuski architekt, który osiadł w Casablance w 1919 roku i pozostał tam aż do śmierci, autor m.in. kamienicy Lévy-Bendayan (1928) i Shell Building (1934). W latach 1922–1927 zaprojektował wraz z Jeanem Balois jeden z wielkich zespołów zabudowy przy bulwarze Mohammed V.

Spacer szlakiem art déco

Centrum można obejść w pół dnia:

• Bulwar Mohammed V, handlowa arteria lat 30. Jego ciągła arkada, wysuwająca się kolejnymi uskokami, wzorowana jest na rue de Rivoli w Paryżu. Warto wypatrzyć budynek Bessonneau, zwany Hotel Lincoln od hotelu, który się w nim mieścił; budynek Glaoui z wieżami pokrytymi zellige; kino ABC, umieszczone pod kamienicą. Przed halą targową bulwar poszerza się do 25 m.
• Plac Mohammed V, administracyjne serce miasta, otoczony budynkami z lat 20. w stylu hiszpańsko-mauretańskim i art déco. Prefektura, czyli wilaja, otwarta w 1930 roku przez sułtana Mohammeda V, zachowała ogród tropikalny i dzieła francuskiego dekoratora Louisa Majorelle’a.
• Sacré-Cœur, dawny kościół w stylu gotyckim, dziś miejsce wydarzeń, na skraju parku Ligi Arabskiej.
• Villa des Arts, dom w stylu art déco, w którym odbywają się wystawy sztuki współczesnej.

Najpiękniejsze detale znajdują się nad witrynami sklepowymi: trzeba podnieść wzrok. Wiele budynków nie ma żadnego oznaczenia, dlatego za pierwszym razem Sabaro zaleca zwiedzanie z przewodnikiem. Casamémoire, stowarzyszenie założone w 1995 roku w celu ochrony dziedzictwa XX wieku w Maroku, organizuje Dni Dziedzictwa; edycja z maja 2025 roku była poświęcona art déco, sto lat po paryskiej wystawie sztuk dekoracyjnych z 1925 roku.

Meczet Hassana II

Zbudowany nad brzegiem oceanu, częściowo nad wodą, meczet Hassana II rozpoczęto w 1986 roku i ukończono 30 sierpnia 1993 roku. Około 6 000 rzemieślników obrabiało tu cedr z Atlasu Średniego, marmur, rzeźbiony gips, zellige, tadelakt (polerowany tynk wapienny) i miedź. Sala modlitw ma wymiary 200 m na 100 m i mieści 25 000 wiernych; jej dach się otwiera. Minaret wznosi się na 200 m, zwieńczony mierzącym 15,5 m dżamurem (ozdobą z trzech złoconych kul), z którego wychodzi promień lasera skierowany w stronę Mekki.

Niemuzułmanie zwiedzają meczet z przewodnikiem, zgodnie z regulaminem fundacji meczetu Hassana II. Trasa obejmuje salę modlitw, halę minaretu i salę ablucji.

• Godziny. Od 16 września do 14 marca wejścia o 9:00, 10:00, 11:00 i 14:00 czasu lokalnego od soboty do czwartku oraz o 9:00, 10:00 i 14:00 w piątek; od 15 marca do 15 września dodatkowe wejście o 15:00. W czasie ramadanu godziny się zmieniają.
• Cena. 140 dirhamów za dorosłego obcokrajowca, 30 dirhamów dla dzieci od 4 do 12 lat, bezpłatnie poniżej 4 lat. Prywatne zwiedzanie, dla maksymalnie dziesięciu osób, kosztuje 2 200 dirhamów i wymaga rezerwacji.
• Strój. Zakryte ramiona, klatka piersiowa i kolana; osoby w szortach i ubraniach bez rękawów nie są wpuszczane. Zdejmuje się buty i nosi je ze sobą, w torbie wydawanej przy wejściu.

Sabaro poleca pierwsze poranne zwiedzanie, a potem spacer po esplanadzie nad wodą.

Stare miasto, Habous i muzea

Stara medyna, między portem a centrum, kończy się od strony morza Sqalą, XVIII-wiecznym bastionem, w którym mieści się dziś kawiarnia z restauracją.

Dzielnica Habous, na południowy wschód od centrum, to uliczki i arkady w stylu mauretańskim wokół dużego placu otoczonego kawiarniami. Przychodzi się tu dla straganów z przyprawami i rękodziełem oraz dla Mahkamy Paszy, dawnego sądu z dekorowanymi salami. Pałac królewski znajduje się tuż obok; ogląda się go z zewnątrz.

Muzea dobrze wypełniają deszczowy dzień. Muzeum Judaizmu Marokańskiego w dzielnicy Oasis przedstawia ponad dwa tysiące lat historii Żydów w Maroku; jest otwarte od poniedziałku do piątku od 10:00 do 17:00 zimą i do 18:00 latem, a w niedzielę od 11:00 do 16:00, czasu lokalnego. Muzeum Abderrahmana Slaouiego prezentuje biżuterię, dawne plakaty i obrazy Mohameda Ben Alego R’batiego; w willi Carl Ficke mieści się Muzeum Pamięci Casablanki.

Bulwar nadmorski Ain Diab, na zachodzie, to szereg kawiarni, klubów i restauracji z widokiem na ocean; ożywa późnym popołudniem.

Ile czasu i gdzie się zatrzymać

Casablanca jest często punktem początkowym lub końcowym podróży objazdowej, przez lotnisko Mohammed V. Sabaro proponuje:

• Jeden dzień: meczet Hassana II rano, stara medyna i Sqala w porze obiadu, spacer szlakiem art déco po południu.
• Dwa dni: dodatkowo Habous, muzeum i bulwar nadmorski lub zwiedzanie architektury z przewodnikiem.

Aby wszędzie dojść pieszo, najlepiej zatrzymać się w centrum. Royal Mansour Casablanca leży w pobliżu portu i starej medyny; Hôtel Le Doge, dom z szesnastoma pokojami, z których każdy urządzono w duchu innego artysty art déco, znajduje się w samym sercu dzielnicy. Le Casablanca Hotel leży w spokojniejszej dzielnicy willowej Anfa, kilka minut od bulwaru nadmorskiego.

Na dalszą część podróży szybka kolej (TGV) Al Boraq łączy Casablankę z Tangerem w 2 h 17 min, z postojem w Rabacie, oddalonym drogą o 86,9 km. El Jadida i portugalskie miasto Mazagan leżą około 106 km dalej, 1 h 25 min jazdy. Jazzablanca, festiwal jazzowy miasta, odbędzie swoją 20. edycję od 1 do 10 lipca 2027 roku.