Meknes i Volubilis

Dwa miasta, dwa pierścienie murów

Meknes powstał w XI wieku, gdy Almorawidzi założyli tu osadę wojskową; nazwę zawdzięcza berberyjskiemu plemieniu Meknassa. Stolicą został za Mulaja Isma’ila, sułtana w latach 1672–1727 i postaci założycielskiej dynastii Alawitów, która panuje do dziś. UNESCO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury, która prowadzi listę światowego dziedzictwa) widzi w nim „pierwsze wielkie dzieło dynastii Alawitów”.

Historyczne miasto składa się z dwóch części, każda w obrębie własnych murów.

• Medyna, zwarta i gęsto zabudowana, to stare miasto: suki, domy, fonduki (dawne zajazdy kupieckie), hammamy i medresa Bu Inanija w Meknesie, szkoła religijna, której nie należy mylić z jej imienniczką w Fezie.
• Miasto cesarskie, czyli kasba, to miasto Mulaja Isma’ila. UNESCO opisuje jego „długie korytarze między wysokimi ślepymi murami”, pałace, ogrody, wieże i bastiony, z rozległymi otwartymi przestrzeniami.

Mury obronne wznoszą się na 15 m i przebija je dziewięć monumentalnych bram; wewnątrz znajduje się dwadzieścia pięć meczetów, dziesięć hammamów, pałace i ogromne spichlerze. Brama Bab Mansour stoi przy placu El Hedim; Marokański Narodowy Urząd Turystyki nazywa ją „jednym z arcydzieł sztuki hiszpańsko-mauretańskiej”. Za nią zwiedza się mauzoleum Mulaja Isma’ila, a następnie królewskie spichlerze i stajnie sułtana.

Sabaro zaleca rozpoczęcie od placu El Hedim i Bab Mansour, przejście przez miasto cesarskie aż do spichlerzy, a potem powrót do medyny do Muzeum Dar Jamai i na suki. Na najważniejsze miejsca wystarczy pół dnia.

Volubilis: jak czytać rzymskie miasto

Volubilis było najpierw stolicą mauretańską, założoną w III wieku p.n.e.; później stało się ważnym miastem rzymskiej prowincji Mauretania Tingitana. Zajmuje 42 hektary u stóp Dżebel Zerhoun, wśród pól uprawnych. Jego granica biegnie wzdłuż rzymskiego muru zbudowanego w latach 168–169. Niezamieszkane przez blisko tysiąc lat, zachowało pozostałości o rzadkiej autentyczności: UNESCO zalicza je do najbogatszych stanowisk z tego okresu w Afryce Północnej, zarówno ze względu na ruiny, jak i inskrypcje.

Stanowisko dzieli się na dwie części: na północnym wschodzie, na płaskim terenie, szachownicowy układ wokół dzielnicy monumentalnej; na południu i zachodzie, na zboczu, dzielnice tarasowe.

• Centrum monumentalne: forum, kapitol i łuk Karakalli, wzniesiony w 217 roku na cześć cesarza, który nadał mieszkańcom obywatelstwo.
• Domy i ich mozaiki: Dom Orfeusza, z Orfeuszem otoczonym zwierzętami i mozaiką dziewięciu delfinów; Dom Prac Herkulesa, w którym odrestaurowano dziesięć z dwunastu prac.

Przez krótki czas miasto było też stolicą Idrisa I, założyciela dynastii Idrysydów w VIII wieku. Pochowano go kilka kilometrów dalej, w Mulaj Idris Zerhoun, niewielkim świętym mieście, którego sanktuarium co roku przyciąga pielgrzymów; wycieczki z Fezu często się tu zatrzymują.

Światło ma znaczenie. Francuski przewodnik Le Routard radzi rozpoczynać zwiedzanie od prawej strony rano, a od lewej po południu. Sabaro poleca wczesny ranek lub koniec dnia, gdy światło jest łagodniejsze, a upał mniejszy, oraz przewodnika, który pomoże zrozumieć pozostałości.

Jeden dzień czy noc

Z Fezu do Meknesu jest około 1 h 10 min jazdy, a Volubilis leży około trzydziestu kilometrów od Meknesu. Klasyczny dzień łączy oba miejsca, często z postojem w Mulaj Idris: wycieczkę trwającą do 6 godzin z Fezu można zarezerwować od 89 € od osoby na Musement, a 10-godzinny prywatny dzień z Mulaj Idris od 100 € od osoby na Civitatis, platformach rezerwacji atrakcji (ceny sprawdzone 14 października 2026 roku).

Z noclegiem w Meknesie tempo zwalnia: Volubilis późnym popołudniem, a miasto następnego ranka. Riad El Ma, sześć pokoi w medynie, z niewielkim basenem na dachu otwartym w sezonie, leży około 30 km od stanowiska.

Pociągiem: Meknes leży na linii Tanger–Fez, około 2 h 40 min od Tangeru, z przesiadką w Kénitrze między szybkim pociągiem Al Boraq a zwykłym pociągiem. Ifran i Atlas Średni są oddalone o 54 minuty jazdy.

Pora roku. Normy klimatyczne Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) z lat 1991–2020 dla stacji Meknes wskazują na gorące lato: w lipcu i sierpniu średnia temperatura maksymalna wynosi 34,1 °C, a temperatura przekracza 35 °C przez około 12 dni w miesiącu. Zima jest chłodna i wilgotna, z temperaturą maksymalną 15,8 °C i minimalną 5 °C w styczniu oraz 6–7 dniami deszczowymi w miesiącu od listopada do marca. Na Volubilis Sabaro poleca wiosnę i jesień.